Libanon Technasium – Deel 1

INLEIDING 

Het Libanon Lyceum biedt sinds 2012 een “Technasium”-opleiding aan. Zoals het Gymnasium een verdieping van het vwo aan de alfa-kant vormt, zo doet het Technasium dat aan de bèta-kant. Een onderwijsvernieuwing die indertijd een ‘boost’ aan de school gaf en die een nadere toelichting verdient, met name voor de vele leerlingen en docenten die de school al een tijdje verlaten hebben.

Voordat ik inga op de inhoud van deze opleiding, wil ik eerst kort de onderwijsontwikkelingen sinds 2003 op het Libanon ‘onder de loep’ nemen. Er is heel wat werk verzet door tal van mensen binnen de school om een en ander tot een succes te maken. Allereerst wil ik daarin de rol van de ‘pioniers’ Els Oosterlaan en Erik Zevenbergen beschrijven, als mensen ‘van het eerste uur’, die veelal achter de schermen die ontwikkelingen hebben bedacht, voorbereid en mogelijk gemaakt. In mijn verhaal verderop komen meer collega’s met een belangrijke rol aan bod.

ONDERWIJSONTWIKKELINGEN op het Libanon

Wereldklassen

Toen Paul Scharff in mei 2003 rector werd trof hij een school aan met ‘problemen’. Het leerlingenaantal liep terug en met name de vwo-afdeling was aan het slinken. Els Oosterlaan benoemde hij tot conrector van de onderbouw. Na diverse ‘brainstormsessies’ met Paul verdiepte zij zich in de ontwikkelingen op het ‘onderwijsveld’, bestudeerde vooral de gedachten van Luc Stevens en onderzocht diverse aspecten van het ‘nieuwe leren’ en de toepassing ervan. Els en Paul beraamden samen een plan: In de onderbouw een leerconcept introduceren vanuit het idee, dat kinderen (beter) leren als zij een relatie zien tussen wát zij moeten leren en de betekenis ervan in de/hun wereld: “Wereldklassen”. Er werd ook direct mee gestart in het schooljaar 2004-2005.

Die start was vooral projectmatig, als een ‘uitdaging’. Het WK-concept kreeg ook veel weerstand, zeker bij wat oudere docenten, maar dat werd door de leiding gedoogd. Het concept werd breed gedeeld. Een van de ‘uitdragers’ van het concept toen was Marja Schreuder in haar lessen Engels. Er werden ook extra uitdagingen bedacht voor de leerlingen, vooral buiten de lessen om, denk aan ‘science’, drama en schaken. In het kader van ‘science’ bracht Els een doos met LEGO-robotjes het natuurkundelokaal binnen en vroeg: “Kan jij daar wat mee, Rinus (Vijverberg)?”. Dat was in het schooljaar 2005-2006. Rinus ging aan het knutselen met leerlingen en schakelde zijn zoon Harald in, een echte LEGO-fanaat en technisch geschoold. Dat was de start van een succesvolle ontwikkeling, die nog immer voortduurt, op het gebied van de ‘robotica’, waarover later meer.

In 2008 nam Erik Zevenbergen Els’ taken over als conrector ‘onderwijskundige zaken’ onderbouw. Na een jaar observeren zag hij, dat het niet écht goed ging met het WK-concept, dat het althans niet goed uit de verf kwam. Het vwo bleef te klein, er kwamen steeds minder kinderen uit Kralingen, de verhouding blank/gekleurd raakte weer uit balans. Erik besloot er nog eens de schouders onder te zetten, maar moest dat dan doen zonder Paul, die overstapte naar het Erasmiaans Gymnasium.

In de twee jaren die volgden puzzelde Erik verder en kwam de oplossing in zicht. Allereerst speelde Connie Hemerik een cruciale rol door Erik te tippen om eens op het Walburg College in Zwijndrecht te gaan kijken: “Daar hebben ze Technasium!“ Erik kwam, zag en (naar later zou blijken) overwon! Zijn ogen vielen uit zijn hoofd bij het zien van die prachtige ruimte en accommodatie waarin de lessen werden gegeven van het vak Onderzoek en Ontwerpen (O&O). En hij genoot van alles wat er omheen werd verteld over de keuze voor en de mogelijkheden van specifiek bèta-onderwijs in het VO. Erik realiseerde zich al snel, dat de gebezigde lesmethoden daar al langer op het Libanon werden toegepast in de Wereldklas, dus dat onderdeel was al in huis. Nu stappen maken om het predicaat “Technasium” op de deur te mogen plakken. Dit was dé kans, dus er was veel ‘huiswerk’ te doen!

Wereldklassen ‘XL’

De eerste stap was om het concept ‘Wereldklas’ nieuw leven in te blazen. Het lesgeven volgens de Wereldklasprincipes moest integraal gebeuren bij alle vakken en door alle docenten, vooralsnog op de onderbouw (desnoods onder ‘dwang’). Gekozen werd voor de naam ‘Wereldklas XL’ en er zou gestart worden met één eerste klas vwo WKXL in het schooljaar 2010-2011, met docenten die de gewenste aanpak en lesmethoden konden hanteren. Eveline Scheffer zou hun mentor worden. De werving van leerlingen ging met een eerlijk verhaal: “Het betreft een experiment, waarbij voortdurend ‘feedback’ wordt gegeven aan en gevraagd van ouders èn leerlingen, dus alle betrokkenen doen mee met het voortdurend ‘monitoren’ van sfeer, kwaliteit en prestaties.” Er meldden zich 16 leerlingen. Het kostte veel inzet en tijd, met extra middag- en avond-bijeenkomsten, maar het liep in het jaar steeds beter, ouders werden ook steeds enthousiaster, evenals de leerlingen. Met behulp van de ‘mond tot mond’ reclame van die ouders was de aanmelding voor 2011-12 groter en konden twee klassen (vwo)WKXL worden geformeerd. Meer en meer docenten werden nu intern geschoold met behulp van het “O-team”, een groep coachende collega’s uit verschillende secties, onder wie ook Connie Hemerik. 

Zo werd in alle lessen met dezelfde werkwijze en lesinrichting, activerend, projectmatig en samenwerkend gewerkt en geleerd, volgens de leerlijnen van Wereldklas-concept. Daarbij werden ook bijzondere vakken aangeboden, zoals Chinees, Drama, Spaans, Robotica, Beeldende Vorming.

Erik werkte keihard, samen met onder meer Gerard van der Kleij, om ervoor te zorgen, dat zo snel mogelijk aan alle gestelde voorwaarden voor een Technasium-certificaat zou worden voldaan. Als nieuwe rector van het Libanon (in 2011) bleef hij stug verder bouwen aan zijn plan. Hij bezocht ca. 80 basisscholen in de omgeving, meestal samen met Renée Willems-van Osch, organiseerde proeflessen en informatieavonden om leerlingen te werven voor zijn Technasium. Docenten werden opgeleid voor het benodigde certificaat om O&O lessen te mogen en kunnen geven: Gerard van der Kleij, Christine Meinders en Dennis van den Heuvel bij aanvang.

O&O (Onderzoek en Ontwerpen) is hét specifieke vak, waar het op een Technasium om gaat, dus moest er een werkruimte gecreëerd worden in de onderbouw, op de Mecklenburglaan, mét de vereiste technische apparatuur, computers natuurlijk, maar ook een 3D-printer, bijvoorbeeld. De vroegere zolderverdieping, intussen een heuse ‘sportzaal’ met diverse fitnessapparaten, werd nu ‘ingepikt’ door het Technasium en omgetoverd tot een prachtig O&O klaslokaal, dat met een trap naar beneden ook een mooie (annex-)presentatieruimte kreeg.

Eindelijk: Technasium!

Eindelijk, in 2012, was het zover: Libanon startte met een officieel erkend Technasiumcertificaat!

Er werden drie klassen vwo WKXL ‘gelanceerd’ met het vak O&O in het lesrooster. Om in 2015 door te kunnen groeien naar de bovenbouw op de Ramlehweg moest ook daar een geëigende O&O-lesruimte gecreëerd worden. Wederom was ingrijpen in de bestaande situatie noodzakelijk. Waar vroeger op de begane grond de administratie huisde is een prachtig O&O klaslokaal verrezen. Nadat de eerste jaren was begonnen met een vwo-opleiding met O&O werd ook een havo-opleiding met O&O gestart. Voor de mavo-opleiding is gekozen voor BÈTA CHALLENGE, waarover ik in een later artikel meer wil vertellen. Voor nu de link: Bèta challenge | Libanon Lyceum

TECHNASIUM en O&O

Stichting Technasium    

(link: Technasium – Levensecht bètatechnisch onderwijs)

Alle scholen die zich Technasium noemen, zijn aangesloten bij de landelijk opererende Stichting Technasium. Het idee voor Technasium is in 2003 ontstaan en in 10 jaar tijd zijn er 85 scholen verspreid over het land aangesloten. Vanuit de stichting wordt onder andere de toelating van scholen geregeld, scholing aan docenten gegeven en vindt ook de controle op kwaliteit plaats. Contacten met het ministerie lopen via de stichting. Elk Technasium is onderdeel van een regionaal netwerk. Het Libanon Lyceum maakt deel uit van het netwerk Rijnmond en is in 2012 toegetreden.

Stichting Technasium heeft recent een korte film geproduceerd waarin de samenwerking tussen Technasium-scholen en bedrijven wordt toegelicht: Hoe word je opdrachtgever – Technasium .

Het Technasium van het Libanon Lyceum wordt in deze film gevolgd tijdens een project voor opdrachtgever Spark Design. Er wordt toelichting gegeven op vragen als: Waarom wil de school altijd met echte bedrijven en instellingen werken en daar ook op bezoek gaan? En waarom is een project interessant voor een bedrijf of instelling? Wat betekent het om opdrachtgever te worden? Op de Libanonwebsite is ook allerlei informatie te vinden: Technasium | Libanon Lyceum   

Onderzoek en Ontwerpen (O&O)

Het Technasium kent één vak: “Onderzoek en Ontwerpen”, afgekort O&O. De leerlingen die dit vak volgen, werken in projecten van zeven of acht weken aan oplossingen voor bestaande technische of technologische problemen, in opdracht van een echt bedrijf of instelling. Elk project begint met een kick-off op locatie dan wel op school, waarbij de opdrachtgever een toelichting geeft op de opdracht.

Een project resulteert steeds in een onderzoeksrapport of een ontwerp ondersteund door een ontwerprapport. In de vorm van een ‘pitch’ wordt het resultaat gepresenteerd aan een jury, bestaande uit docenten en de opdrachtgever.

Huub van der Loo, Connie Hemerik en Cathelijn van Wijngaarden met Mohamed Hajji als TOA (technisch onderwijsassistent) vormen heden ten dage de ‘harde kern’ van het O&O-onderwijs.

De leerlingen werken in kleine groepjes; ze leren creatief denken, samenwerken en taken verdelen, een plan van aanpak maken, vooronderzoeken doen, een onderzoeksopzet maken, rapporten schrijven, maquettes bouwen, schetsen, technisch- en 3D-tekenen en tenslotte presenteren. Het vak heeft een doorlopende leerlijn, van de brugklas tot en met het schoolexamen, waarvoor een meesterproef wordt afgelegd. 

Elk project wordt voorafgegaan door een gerelateerde vaardigheidstraining of cursus. Je zou het vak O&O kunnen zien als een introductie op een (technische) universiteit. De opdrachten bij O&O zijn gerelateerd aan één of meer van de zeven bètawerelden en leveren zo mogelijk inhoudelijk een bijdrage aan één of meer van de zeventien Global Goals van de VN, zoals het onderzoeken en het bestrijden van oorzaken van klimaatverandering.

Bètawerelden:

1 Mens en Gezondheid  2 Energie, Water, Veiligheid 3 Voeding en Natuur 4 Wonen, Werken, Verkeer 

5 Ontwerp, Productie en Wereldhandel  6 Digitaal, Media en Entertainmen7 Hi-tech & Science

O&O – Opdrachtgevers

Per schooljaar ontwikkelt het Technasium een aantal nieuwe projecten; zo’n 15 klassen worden voorzien van opdrachten. Het streven is steeds actuele projecten te schrijven met inhoudelijk 

sterke uitdagingen. Samen met (potentiële) opdrachtgevers wordt gekeken naar de uitdagingen waar het bedrijf op dat moment voor staat. Maatschappelijke relevantie van de uitdaging of van het bedrijf zelf is een meerwaarde die in vele probleemstellingen wordt uitgewerkt.

De lijst van opdrachtgevers voor de O&O projecten is eindeloos, inmiddels al meer dan 100.

Voorbeelden: Architectenbureaus, Diergaarde Blijdorp, Boskalis, Damen Shipyards, Engie Centrale, 

Erasmus MC, Gemeente Rotterdam, GGD Virologie, Havenbedrijf Rotterdam, Hersenstichting, Hoogheemraadschap, IHC, IJsselland Ziekenhuis, Ingenieursbureaus, Museum Boymans, NS, Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat, Provincie ZH, Schiphol Airport, Stedin, TU Delft, Unilever.

Huub van der Loo trad in 2012 in de voetsporen van Gerard van der Kleij. Als zgn. ‘technator’ 

heeft hij inmiddels een groot netwerk opgebouwd en sleept hij de projecten binnen. Hij is kunstschilder en tekenleraar en niet specifiek technisch onderlegd, maar heeft de creativiteit om technische problemen in een bredere context te plaatsen, waarbij niet alleen de ‘bèta-werelden’, maar ook de ‘global goals’ van de VN worden betrokken. Daarbij streeft hij naar kwaliteit bij de totstandkoming van de projecten: leerlingen leren dan veel en opdrachtgevers zijn tevreden. Hij maakt afspraken met een potentiële opdrachtgever. Als de interesse gewekt is om ‘iets’ met het onderwijs te doen komt er meestal wel een idee voor een opdracht uit. Huub maakt dan een concept, kijkt voor welke leeftijdsgroep dat geschikt is en spreekt dan óf een bedrijfsbezoek af óf een bezoek van het bedrijf op school; Connie maakt daarvoor dan een planning via het rooster. 

Connie Hemerik, al ruim 35 jaar gewaardeerd docent op het Libanon in allerlei functies, stuurt als ‘technator’vooral de onderwijskundige kant en de organisatie en planning van activiteiten aan. Samen met Huub bekijkt ze welke startcursussen nodig zijn voor de leerlingen gelieerd aan de opdracht en schrijft die zo nodig. Samen monitoren zij de verrichtingen van de leerlingen. Ze overleggen regelmatig of aan de kwaliteitsvoorwaarden wordt voldaan. Huub verzorgt de coördinatie en ziet toe op een juiste uitvoering en verslaglegging van de opdrachten conform de gemaakte afspraken. Connie plant dan een presentatiemoment van de opdracht met het bedrijf.

O&O in alle leerjaren!

In de brugklassen havo/vwo wordt het vak Onderzoek & Ontwerpen al aangeboden. Leerlingen krijgen allereerst startcursussen: Effectief en respectvol samenwerken – Verslagen maken en presenteren – Ontwerpen maken met “Sketchup” en vervolgens in het eerste halfjaar van de brugklas uitgebreid les in Robotica. Met Lego en het programma “Mindstorms” leren de leerlingen een robot te programmeren en missies te laten uitvoeren. Dit gebeurt in teams, die uiteindelijk tegen elkaar strijden op de Schoolfinale. Uit de beste groepjes worden de sterkste teams gevormd, die gaan strijden bij de Regionale Finale van de 1st LEGO LEAGUE. Winnaars gaan naar de Benelux Finale en maken daar kans op een internationale wedstrijd ( zie verder

In 2/3/4 vwo en 2/3 havo worden ontwerp- en onderzoeksopdrachten voor opdrachtgevers gemaakt, die de school uitkiest en worden de werkgroepjes door de docent samengesteld. In de bovenbouw 5/6 vwo en 4/5 havo kiezen de leerlingen hun eigen groepsgenoten en worden projecten, opdrachtgevers  en externe deskundigen ook door henzélf gekozen. In het examenjaar wordt een ‘masterproof’ O&O gedaan, die voldoende moet worden afgesloten als eindexamen.

O&O projecten

Om een idee te krijgen van projecten die zijn uitgevoerd door de Libanonleerlingen in voorbije jaren en die ze in het lopend schooljaar uitvoeren/hebben uitgevoerd, kijk op:

Projecten | Libanon Lyceum en Blog | Libanon Lyceum

FIRST LEGO LEAGUE

Rinus en Harald Vijverberg

In juli 2005 kreeg Rinus op een personeelsdag in het Kralingse bos van Els Oosterlaan de vraag of het interessant zou zijn om in het kader van zijn ICT-buitenschoolse activiteit wat te gaan doen met LEGO robotjes. In september kwam zij met een doos robotjes zijn natuurkunde lokaal binnen. Na wat experimenteren werden meer LEGO-dozen aangeschaft en werd met leerlingen een “Libanon LEGO”-team geformeerd. Er werd contact gelegd met de Amerikaanse 1st LEGO-league-organisatie om mee te doen aan wedstrijden en het lidmaatschap werd verkregen. In 2007 kwam zijn zoon Harald erbij met al zijn ervaring en deed Libanon voor het eerst mee aan de internationale competitie. Andere mensen van ‘het eerste uur’ die assistentie verleenden waren Karen Bebelaar, ouder van een van zijn leerlingen, en Rory Rinck, oud-leerling. Jaarlijks werd er nu meegedaan aan wedstrijden in de 1st LEGO-league. In 2008 wonnen ze de beker voor het origineelste robotontwerp.

De naam van het Libanon-wedstrijdteam werd op den duur veranderd in “Dutch Delta-team”. Na zijn pensioen als lesgevend docent in 2009 bleef Rinus betrokken tot 2014, het jaar waarin het Dutch Delta team naar St. Louis (USA) afreisde voor de ‘historische’ wereldfinale met zoon Harald.

Inmiddels was in 2012 de 1st LEGO-league opleiding onderdeel geworden van het O&O programma 

in het eerste leerjaar. De leiding hiervan was in handen van Huub van der Loo en Connie Hemerik als O&O-technatoren, en Cathelijn van Wijngaarden. De beste leerlingen van verschillende leerjaren kwamen terecht in het Dutch Delta Team om mee te doen aan de regionale, en eventueel nationale en internationale competitie. Het hoogtepunt was natuurlijk die trip naar St. Louis in 2014. Cathelijn van Wijngaarden was daar ook bij en zij maakte ook videoopnamen van Dutch Delta. Zo zijn er filmpjes te zien op haar Youtube kanaal van 2013 tot 2019.

Kijk op: https://www.youtube.com/results?search_query=cathelijn+van+wijngaarden

World Robot Olympiad

In 2018 behaalden Fedde, Eren en Bas, drie leerlingen van het Libanon Lyceum, met het Dutch Delta Team de derde prijs tijdens de Nederlandse finale van World Robot Olympiad (WRO). 10 teams van 13 t/m 15-jarigen streden in Rotterdam om een plekje in de internationale finale van World Robot Olympiad in Thailand, waar alleen de winnaar naartoe gaat. Deze robotwedstrijd wordt in meer dan 70 landen over de hele wereld gehouden.  Nederland deed in 2018 voor het eerst mee. Harald Vijverberg, nu voorzitter van Stichting WRO Nederland, haalde de WRO naar Nederland. Harald combineert zijn dagelijks werk als offshore-technicus met zijn passie voor LEGO en de zgn. “STEAM-education”: het combineren van natuurkunde, techniek/technologie, technische wetenschappen, vormgeving en wiskunde in een lesaanbod en hij geeft workshops hiermee.

In 2019 bij het ‘LEGOWORLD’ evenement in Utrecht liet hij ruim 1600 kinderen kennis maken met Robotica en Coderen tijdens de “Mindstorms”-workshops, georganiseerd door Harald en zijn Dutch Delta Robotica-team van het Libanon. Een van de teamleden, oud-leerling Liselotte Schmitz, stuurde mij dit filmpje: https://youtu.be/4Ug9X4JBiEc?si=FVWeX7q2htAVf2s1

1st LEGO league 2024

Onlangs, op 2 februari, hebben 4 Libanon-brugklasteams meegedaan aan de regionale finale op de RDM-campus op de Heijplaat, bij de Waalhaven. Zij wonnen 3 prijzen: team Quattro werd 2e voor het innovatieproject, team Duplo kreeg de 1e prijs voor hun robotontwerp en team Primo werd 3e op alle onderdelen en mag verdiend door naar de landelijke finale op 9 maart in Den Bosch.

Volgende keer LIBANON TECHNASIUM deel 2, met uitbreiding en verdieping

Verantwoording

Voor bovenstaand artikel heb ik gesprekken gevoerd met Els Oosterlaan, Erik Zevenbergen, Connie Hemerik, Huub van der Loo, Cathelijn van Wijngaarden en Rinus Vijverberg. Daarnaast heb ik uitgebreid de Libanon website https://libanonlyceum.nl/ons-onderwijs/technasium/ en diverse artikelen op internet bestudeerd. Over mijn contacten met leerlingen van nu, mijn lesbezoeken en reacties van oud-leerlingen schrijf ik in een volgend artikel, evenals over Bèta Challenge op de mavo.

Nol Janssen, oud-economie docent 1980-84 en 2003-16

Geplaatst in VOLtreffer, VOLtreffer 98.

Docent economie mavo, havo en vwo, woonachtig in Dordrecht, sinds 1989 gehuwd, 2 kinderen.
1980-1984: mentoraten 3 mavo, docentenraad, werkweken 3 mavo, docenten-zaalvoetbalteam
2003-2015: mentoraten 4 en 5 havo, werkweken 4 havo Ardennen, organisatie jaarlijks repas en diplomeringsborrels.
1984- 2003: horecaexploitant in Dordrecht, C/R Jongepier en C/R Veerhuis.

Geef een reactie